На носу Средневековья. Книги, пуговицы и другие символы эпохи, изменившей мир - Кьяра Фругони
166
Только впоследствии размышлять о «тайнах» жизни Девы Марии (радостные, скорбные и славные «тайны») стали на трех четках, каждые из них из пяти десятков «Радуйся, Мария»: Meerssemann G. G. Ordo fraternitatis. Confraternite e pietà dei laici nel Medioevo. Roma: Herder, 1977. P. 1144–1232.
167
Boccaccio. Decameron. V. 10. Ed. cit. Vol. II. P. 696.
168
Sacchetti. Il Trecentonovelle cit. Novella CCIX. P. 638.
169
См. об этом толковании: Panofsky E. Early Nederlandish Painting. Its Origin and its Character. Cambridge (Mass.): Harvard University Press, 1953. P. 349. Принимает это толкование и подкрепляет его другими аргументами De Vos D. // Hans Memling. Bruges Goenigemuseum, 1994. Catalogue (под его же кураторством), Bruges: Ludion-Bruges Musées communaux, 1994. P. 124–127.
170
Muzzarelli M. G. Guardaroba medievale. Vesti e società dal XIII al XVI secolo. Bologna: Il Mulino, 1999. Specialmente p. 247–286.
171
Часть капюшона, с помощью которой можно завязать его или повесить.
172
Sacchetti. Il Trecentonovelle. Op cit. Novella CXXXVII. P. 357.
173
См. примечание 25. P. 10.
174
È un altro paio di maniche – устойчивое выражение в итальянском языке со значением «это совсем другое дело».
175
Boccaccio. Decameron. VIII. 10. Ed.cit. Vol. II. P. 1013.
176
Sacchetti. Il Trecentonovelle. Op cit. Novella CLXIV. P. 475.
177
De Troye Ch. Erec e Enide // Romanzi. Firenze: Sansoni, 1962. P. 38.
178
Levi Pisetzky. Storia del costume cit. Vol. I. P. 276, которую цитирует von Bohen M. Die Mode. Nach Bildern und Kunstwerken der Zeit ausgewahlt und geschildert. München: Bruckmann, 1907. Vol. I. P. 182.
179
Del Giudice G. Una legge suntuaria inedita del 1290, commento storico-critico <…>: memoria letta all’Accademia Pontaniana <…> con note ed appendici di documenti, la maggior parte inediti. Napoli: Tipografia della Regia Università, 1887. P. 273–274.
180
Capuani R. Vita S. Catharinae Senensis. Acta Sanctorum. Antverpiae 1675. Aprilis III. Vita. Pars II. Cap. I. P. 887: Ecce apparuit ipse Dominus sponsae suae in forma iuvenis denudati, et pauperis ac peregrini, qui aetatis triginta duorum vel trium annorum vel circiter apparebat, et petivit ut sibi pro Deo succurreret pro aliquo indumento. At illa iam ad misericordiae opera solito plus accensa: ‘Expecta, inquit, carissime, paululum hic, donec de capella illa revertar, et statim tribuam indumentum’. Retrogressaque ad capellam unde descenderat, tunicam quam sine manicis sub exteriori tunica propter frigus interius deferebat, per pedes, socia iuvante, deposuit caute pariter et honeste, ac cum grandi laetitia pauperi tribuit. Qua recepta, repetit plus ille pauper et ait: ‘Eia oro, Domina, ex quo mihi de indumento laneo providistis, ut de lineis tegumentis etiam mihi providere velitis’. Quod illa libentissime annuens: ‘Veni post me, inquit, carissime, quia quod petis integraliter tibi dabo’. Praecedit igitur sponsa et Sponsus ignotus subsequitur. Illaque paternam domum subintrans, accedit ad locum ubi panni linei patris et germanorum erant reconditi; acceptaque camisia una et femoralibus, letanter pauperi tribuit. Sed ille his habitis adhuc non desistit a petendo: ‘Sed obsecro, inquit, Domina, quid faciam de tunica ista, quae manicas ad brachia tegenda non habet? Date mihi aliquas manicas, ut recedam a vobis totus indutus’. Quod illa percipiens, in nullo attaediata, sed magis accensa, domum circuivit, et diligenter quaerit si possit aliquas manicas invenire. Casuque reperit tunicam ancillae domus paternae novam, quam necdum induerat, ad perticam pendentem, quam festine deponens, et manicas inde velociter festine dissuendo auferens, gratiose tribuit pauperi praelibato.
181
Verum rememorans, quod omnes de domo praeter patrem aegre ferebant elemosynas suas, et ea quae habebant claudebant sub clavibus, ne pauperibus daret; insuper discrete considerans quod ancillae satis abstulerat, nec erat ei totum auferendum, quoniam etiam inops erat: Capuani R. Vita S. Catharinae Senensis. Op cit. P. 887.
182
Diaconi P. De gestis Langobardorum. l. V. Cap. 38 / Ed. a cura di L. Capo. Milano: Fondazione Lorenzo Valla-Mondadori, 1992. P. 286–287.
183
Levi Pisetzky. Storia del costume. Op cit. Vol. II. P. 23.
184
Sacchetti Il Trecentonovelle. Op cit. Novella CLXXVIII. P. 523.
185
В верхнем ряду святой Павел изображен во время спора с языческими философами, в центральном его кусает гадюка на Мальте (Деяния Апостолов, 28:1–7), на нижнем излечивает нескольких калек.
186
Sacramentario del vescovo Warmondo di Ivrea, edizione in facsimile, trascrizione del testo a cura di F. Dell’Oro. Ivrea: Priuli e Verlucca, 1990. F. 114r.
187
Petri Damiani Opera. De institutione monialis. Cap. XI. Migne Patrologia Latina. CXLV. Col. 744: Cibos quoque suos manibus non tangebat, sed ab eunuchis eius alimenta quaeque minutius concidebantur in frusta. Quae mox illa quibusdam fuscinulis aureis atque bidentibus ori suo, liguriens, adhibebat. Много интересной информации об истории вилки: Molmenti P. La storia di Venezia nella vita privata. Bergamo: Istituto Italiano d’Arti Grafiche, 1906. Vol. I. P. 441. Вилка на венецианском диалекте piròn от греч. peìro, протыкать.
188
Пс. 48: 18.
189
Quid vanius quam ornare mensam mantilibus picturatis, cultellis ebore manicatis, vasis aureis, vasculis argenteis, cuppis et nappis, varalibus et gradalibus, scutellis et coclearibus, fascinulis et salariis, bacilibus et urceolis, capsulis et flabellis? <…> Scriptum est enim: ‘Non cum morietur accipiet hec omnia, neque simul descendet cum eo gloria sua’: Lotharii cardinalis (Innocentii III) De miseria humane condicionis. II. 40 / Ed. a cura di M. Maccarrone. Lugano: Thesaurus Mundi, 1955. P. 71. Процитированный отрывок: Casagrande C., Vecchio S. I sette vizi capitali. Storia dei peccati nel Medioevo. Torino: Einaudi, 2000. P. 29.
190
Hrabani Mauri. De Universo // Migne. Patrologia Latina. XVI. Cap. 4.
